Zdrowie bez glutenu
Bożena Przyjemska BLOG

Niebezpieczne zboża

11 June 2016Kiedy dieta bezglutenowa nie pomaga. Specyficzna dieta węglowodanowa SCD

jelitaWśród pacjentów mających chorobę trzewną jest duża grupa, u której zastosowanie bardzo restrykcyjnej diety bezglutenowej nie daje żadnych rezultatów. Problemy jelitowe nasilają się, aż dochodzi do bardzo poważnych schorzeń takich jak : choroba Leśniewskiego – Krona, wrzodziejące zapalenia jelita grubego, uchyłkowości jelita grubego , celiaki opornej na dietę, mukowiscedozy, przewlekłych biegunek i różnych chorób autoimmunologicznych.

Artur, 25 letni inżynier, zgłosił się do mnie po poradę, miał zaburzenia gastryczne od dłuższego czasu. Dokuczały mu częste biegunki wzdęcia i bóle brzucha. Stwierdziłam nadwrażliwość na gluten i stan zapalny śluzówki jelita cienkiego. Zaleciłam dietę bezglutenową, bezmleczną i kurację ziołową. Minoł rok, w międzyczasie młody człowiek nie przestrzegał żadnej diety. Objawy nasilały się i były tak dokuczliwe, że Artur zgłosił się do gastrologa. Szczegółowe badania wykazały wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Przepisane przez specjalistę leki na jakiś czas zlikwidowały objawy. Artur idąc za radą naturoterapeuty, do którego trafił biorąc też pod uwagę moje wcześniejsze zalecenia, przeszedł na dietę bezglutenową. Ponieważ stosowane leki i dieta nie pomagały, przyjechał do mnie ponownie na konsultację. Tym razem sytuacja była bardzo poważna i dieta bezglutenowa zmniejszyła objawy, ale nawracały one co jakiś czas. Moim zdaniem należało zastosować specjalną dietę nisko węglowodanową jak najszybciej. Wyjaśniłam pacjentowi, że dieta bezglutenowa pomoże na krótko. W dalszej perspektywie można było się spodziewać ataków pogorszenia stanu zdrowia, a dalekiej przyszłości nowotworu w zmienionym zapalnie jelicie grubym. Minęły następne dwa lata. Wielokrotnie kontaktowałam się z pacjentem i jego rodziną. Kidy pytałam o Artura, słyszałam o wielkich trudnościach i wyrzeczeniach, jakie niesie stosowanie diety nisko węglowodanowej. Jakie było moje zdziwienie, kiedy dowiedziałam się, że Artur jest na specjalnej diecie nisko węglowodanowej, bowiem dieta bezglutenowa, tak jak przewidywałam, powodowała nawroty choroby.
Specyficzna Dieta Węglowodanowa

Autorem tej diety jest nowojorski pediatra dr S,V. Haas, który na początku ubiegłego stulecia prowadził badania kliniczne nad celiakią i opracował specjalny rodzaj diety, która jak się potem okazało była w stanie wyleczyć nie tylko celiakię, ale także ciężkie schorzenia przewodu pokarmowego, takie jak choroba Leśniewskiego-Krona, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, uchyłkowość, mukowiscedozę, przewlekłe biegunki i wiele innych .

W 1951 roku doktorzy Sidney i Merrill Haasowie wydali książkę pod tytułem “Management of celiak disease” skierowaną do lekarzy. Książka przedstawia poparte bogatą dokumentacją doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu przypadków zarówno celiakii, jak i torbielowatości trzustki. Oprócz swoich badań zgromadzili oni i opisali badania nad celiakią wielu lekarzy począwszy od czasów rzymskich. W książce tej opisują wieloletnie badania i doświadczenia kliniczne nad celiakią prowadzone na przestrzeni kilkudziesięciu lat. Wnioski i rodzaj terapii dietetycznej pochodzą z dużej grupy statystycznej liczącej 603 dzieci, z których 370 leczone była przez kilka lat, co pozwoliło autorowi na opracowanie specjalnej diety nisko węglowodanowej. W książce autor opisuje zmiany patologiczne, jakie zachodzą w przewodzie pokarmowych chorych dzieci. Dzięki jego badaniom wiemy, że dzieci dotknięte chorobą trzewną mają torbielowatość trzustki. Te zmiany patologiczne według autorów są przyczyną tłustych, śluzowatych, cuchnących stolców.
Według autora zaawansowany rodzaj celiakii daje klasyczne objawy takie jak: powiększony napięty brzuch i bardzo silne wychudzenie, natomiast
przypadki mniej zawansowane charakteryzują się biegunką z dużą ilością papkowatego stolca, podrażnieniem, wstrętem do jedzenia, tendencją do tycia, czasem kolkami i wymiotami. W rzadkich przypadkach przy chorobie trzewnej pojawiają się zaparcia co bardzo zaciemnia obraz diagnostyczny. Późniejsi badacze, których cytuje autor, zwracali uwagę na osteoporozę, anemię, zahamowanie wzrostu, słabe mięśnie, zaburzony metabolizm wapnia, niedobory witaminy D3.
Z badań klinicznych prowadzonych prze dr Haasa i jego poprzedników, wynika że nietolerancja w chorobie trzewnej nie ogranicza się tylko do glutenu, ale dotyczy wszystkich węglowodanów. Dieta, którą opracował dr Haas różniła się od diety stosowanej w celiakii, wykluczono z niej większość produktów zawierających węglowodany i skrobie, podstawowym składnikiem były banany, białko pochodzące z mleka, mięso i sery, a po kilku miesiącach można było włączyć owoce, jaja i niektóre warzywa. Zalecane też były witaminy, sole mineralne i żelazo. Dieta ta stosowana była przez conajmiej rok, po tym czasie z dużą ostrożnością dodawano inne produkty, bacznie zwracając uwagę na reakcję organizmu. Kiedy pacjent stosował specyficzną niskowęglowodanową dietę (SCD) przez minimum rok, mógł wrócić do diety normalnej bez nawrotów symptomów choroby.
Chociaż dieta zalecana przez dr Haasa dawała doskonałe rezultaty i pozwalała na całkowite wyleczenie, a jego książka była szeroko dostępna, nie zyskała wielkiej popularności. Praktykujący lekarze wyśmiewali się z jego przestarzałych metod, zalecając sterydy i antybiotyki, które robiły więcej szkody niż pożytku.
Badania i terapia dietetyczna poszłaby w całkowite zapomnienie, gdyby u schyłku życia dr Haasa nie stanęła na jego drodze zdesperowana matka szukająca ratunku dla swojej ośmioletniej córki, chorej na wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Była nią Elain Gottschall, późniejsza propagatorka diety dr Haasa i autorka dwóch książek. “Food and Gut Reaction” i “Breaking the Viciuos Cycle” Trzy lata wcześniej specjaliści zdiagnozowali u jej córki nieuleczalną chorobę jelita grubego, stan dziecka ciągle się pogarszał. Rok leczenia kortyzonem i sulfonamidami okazały się nieskuteczne i operacja chirurgiczna zdawała się nieuchronna. Dr Haas zastosował u niej Specyficzną niskowęglowodanową dietę i w przeciągu dwóch lat symptomy choroby wycofały zupełnie, a po upływie następnych kilku lat można było przejść na normalną dietę. Dwadzieścia lat po skończonej terapii córka Elain cieszyła się doskonałym zdrowiem. Choroba córki i spotkanie z doktorem Haasem odmieniły też życie Elein, w wieku bardzo dorosłym skończyła studia i uzyskała stopień naukowy z biologii, biochemii żywienia i biologii komórkowej. W 1973 roku uzyskała licencjat po ukończeniu Magna Cum Laude w Montclair State College, Montclair, (New Jersey), a następnie ukończyła studia uzupełniające na Uniwersytecie stanowym w Jersey, New Brunswick, New Jersey. Elaine Gottschall specjalizowała się w badaniach nad wpływem pożywienia na ludzki organizm. W swojej praktyce promowała leczenie chorób dietą. Jej książka zyskała ogromną popularność i została przetłumaczona na wiele języków. W latach 90-tych Elaine wraz z rodziną przeniosła się do Kanady, gdzie pracowała na Uniwersytecie w London i tam też mieszkała. Elaine była bardzo życzliwa dla ludzi i służyła pomocą wszystkim, którzy potrzebowali jej porady i konsultacji. Pomagała ludziom cierpiącym na chorobę Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, IBS, celiakię, zapalenia jelit, autyzm i mukowiscedozę oraz inne dolegliwości mające swoje źródło w układzie pokarmowym. Bezinteresownie poświęcała wiele czasu, nie pobierając za to żadnych opłat.
W 1987 roku wydana została jej pierwsza książka “Food and the Gut Reaction” ( Wpływ Pożywienia na Pracę Jelit” doczekała się ona aż siedmiu wznowień. W 2004 roku wydana została książka ” Breaking the Vicious Cykle” “Przerwanie zaczarowanego kręgu” , która osiągnęła ogromną popularność i kilka wydań, stała się bezcelerem i została przetłumaczona na kilka języków. W swoje książce pisze:
“Wielu pacjentów, których spotkałam podczas swojej praktyki, a którzy cierpieli na owrzodzenie jelita grubego, chorobę Crohna, celiakię (nie poddającą się leczeniu przez stosowanie diety bezglutenowej), zapalenie jelit, chronicznej biegunki oraz inne rodzaje chorób autoimmunologicznych próbowali diety dr Haasa i większość z nich uwolniła się od dolegliwości, ponieważ dieta ta leczy przyczynę choroby” .
Najszybszy powrót do zdrowia ma miejsce u niemowląt i dzieci cierpiących z powodu zaparć oraz wśród dzieci, które poza problemami jelitowymi, miały poważne problemy z zachowaniem. Dotyczy to spektrum autystycznego, nadpobudliwości z towarzyszącymi jej powtarzającymi się koszmarami nocnymi. Bardzo często problemy z zachowaniem i koszmary nocne znikają po 10 dniach od rozpoczęcia stosowania diety dra Haasa. Interesującą rzeczą jest, że w czerwcu 1985 r. Stowarzyszenie Schizofrenii w Wielkiej Brytanii zapoczątkowało projekt badań dra F. C. Dohana dotyczące związku miedzy celiakią a schizofrenią. Podstawą dla tego projektu była dieta podobna do SCD niskocukrowa, wykluczająca zboża, mleko, o niskiej zawartości węglowodanów. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ukazało się w czasopismach medycznych ponad sześćset publikacji potwierdzających skuteczność tej diety. Była on bardzo skuteczna znacznie poprawiając złe przyswajanie. Po zastosowaniu tej diety cofało się wiele zaburzeń pracy jelit. W tym samym czasie świat medyczny zachłysnął się dietą dojelitową, która stosowana jest do dzisiaj. Jest to dietą składająca się z aminokwasów witamin i soli mineralnych przygotowanych w postaci płynnej. Zwykle stosowana jest do karmienia pacjentów za pomocą sądy żołądkowej. Jest ona skuteczna na krótką metę i nie posiada, jak dieta niskowęglowodanowa trwałych efektów terapeutycznych. Zwykle po jej zakończeniu objawy chorobowe wracają. Czynnikiem decydującym o efektywności obydwu diet, zarówno SCD, jak i diety dojelitowej , jest rodzaj węglowodanów, jakie w niej dominują. W syntetycznej głównym węglowodanem jest cukier prosty – monosacharyd, glukoza. W niskowęglowodanowej diecie węglowodany to również cukry proste, które można znaleźć w owocach, miodzie, właściwie przygotowanym jogurcie oraz niektórych jarzynach.
SCD dieta prezentowana w tej książce jest bardzo odżywcza, dobrze zrównoważona, bezpieczna i jest wysoce prawdopodobne, że okaże się skuteczna w przezwyciężeniu wielu przewlekłych i dokuczliwych problemów układu trawiennego. Według ostatnich badań podawanie kazeiny znajdującej się w przetworach mlecznych jest niewskazane dla chorych z problemami jelitowymi. Kazeina i gluten są przyczyną wytwarzania przeciwciał, które atakują śluzówkę jelit. Z diety należy wyłączyć też produkty, które dają reakcję krzyżową i też są powodem wytwarzania przeciwciał.
Jak działa dieta Specyficzna Dieta Węglowodanowa (The Specific Carbohydrate Diet)
Znajomość procesów fizjologicznych zachodzących w jelitach, jest konieczne do zrozumienia działania diety. Dr. Samuel Gee w 1887 r. robiąc badania nad przewodem pokarmowym stwierdził, że niestrawione cząstki pokarmu uszkadzają ściany jelit. Specyficzna dieta węglowodanowa (SCD) przywraca fizjologiczną równowagę naszej flory jelitowej. Prawidłowo funkcjonujący przewód pokarmowy wchłania substancje odżywcze. W naszych jelitach oprócz enzymów i soków trawiennych znajduje się bogata flora bakteryjna, składająca się z 500 do 1000 różnych gatunków bakterii należących do 45 rodzin. Według ostatnich badań liczba bakterii jelitowych, które są absolutnie niezbędne w procesie trawienia przekracza całą liczbą komórek naszego organizmu. W jelitach zdrowej osoby stosunek przyjaznych bakterii jelitowych do patogenów powinien wynosić 80% do 20 %. W żołądku flora bakteryjna jest uboga ze względu na obecność kwasu solnego . W jelicie cienkim występuje w ograniczonej ilości. Największą ilość i zróżnicowanie wykazuje mikroflora zamieszkująca jelito grube. Ze wzglądu na rodzaj środowiska bakterie te są beztlenowe, a przemiany mają charakter procesów metabolicznych . W zdrowym ekosystemie jelit każdy z rodzajów bakterii jest kontrolowany przez mechanizmy homeostazy, gdzie układ immunologiczny odgrywa ogromną rolę. Prawidłowo funkcjonująca śluzówka jelit chroni organizm przed przedostawaniem się do krwi metabolitów wytwarzanych przez poszczególne rodzaje bakterii. Przedni odcinek przewodu pokarmowego jest również chroniony przed inwazją patogenów przez wysoką kwasowość i perystaltykę. Kiedy z jakiegoś powodu równowaga jelit zostanie zachwiana, dochodzi do nadmiernego rozrostu flory bakteryjnej. Bakterie w dużych ilościach wędrują do jelita cienkiego i żołądka utrudniając trawienie i przyswajanie. W jelitach pojawiają się duże ilości bakteryjnych produktów przemiany materii. Ten nadmierny wzrost bakterii może być wywołany poprzez nadużywanie środków alkalizujących przy zaburzeniach kwasowości, spowodowane starzeniem się organizmu, osłabionym systemem immunologicznym czy stosowanie antybiotykoterapii.
Składniki naszej diety, szczególnie węglowodany, mają olbrzymi wpływ na jelitową florę bakteryjną. Niestrawione resztki pokarmu pozostają w naszych jelitach i stają się doskonałą pożywką dla flory bakteryjnej. Bakterie trawią węglowodany poprzez proces fermentacji. Produktami ubocznymi tego procesu są gazy, takie jak metan, dwutlenek węgla, wodór, a także kwas mlekowy i octowy oraz różnego rodzaju bakteryjne metabolity. Wszystko te substancje drażnią i uszkadzają jelito. Badania dowiodły, że podwyższona kwasowość jelit, spowodowana zaleganiem niestrawionych resztek pokarmowych i fermentacja węglowodanów może prowadzić do mutacji szkodliwych bakterii. Kwas mlekowy powstający podczas fermentacji, związany z zaburzeniami pracy jelit, ma wpływ na nieprawidłowe funkcje mózgu i zachowanie. Kwas mlekowy blokuję też pracę układu immunologicznego i uszkadza okoliczne komórki, doprowadzając je do śmierci. Wzrost liczby bakterii w jelicie cienkim wzmaga produkcję gazu i kwasów, który to hamują zdolności przyswajania składników pokarmowych. Produkcja enzymów jest znacznie ograniczona przez obecne tam patogeny. Powoduje to dalsze zakłócanie trawienia i przyswajania węglowodanów, co prowadzi do dalszego nadmiernego wzrostu bakterii. Flora bakteryjna jak i jej produkty uboczne niszczą warstwę śluzu jelita cienkiego. Podrażniona śluzówka włącza mechanizm obronny, tworząc ochronną warstwę śluzu, która jeszcze bardziej utrudnia trawienie i wchłanianie. Namnażające się bakterie i ich metabolity w końcu niszczą warstwę śluzową, powoduje to uszkodzenia mikrokosmków, dramatycznie zmniejszając powierzchnię wchłaniania. Dochodzi do niedożywienia, niedoborów kwasu foliowego i witaminy B12. Ten deficyt prowadzi do znacznego spowolnienia odnowy mikrokosmków. Zniszczenie flory bakteryjnej, a także drażniące działanie niestrawionych węglowodanów stymuluje śluzówkę jelita do produkcji śluzu. Gruba warstwa śluzu okleja mikrokosmki nie dopuszczając do nich enzymów, substancji odżywczych takie jak laktoza, cukroza, maltoza, izomaltoza . Miejsce bakterii jelitowych zajmują chorobotwórcze patogeny, grzyby i pasożyty. W wyniku niszczącej działalności produkowanych przez nie toksyn powierzchnia jelita cienkiego traci warstwę ochronną. Postępujące uszkodzenie powoduje stan zapalny, a w dalszej konsekwencji owrzodzenie jelit. Do uszkodzenia śluzówki jelita może doprowadzić też niedobór laktazy – enzymu rozkładającego laktozą, choroba trzewna, niedożywienie, choroby tropikalne, cholera, zapalenie żołądka, biegunka w wieku niemowlęcym, niedobór witaminy B, podrażnienie okrężnicy, stan po resekcji żołądka, nietolerancja soi, mleka krowiego i nabiału, infekcja pasożytnicza, mukowiscedoza i choroba Leśniewskiego- Crohna. Pierwszym enzymem, który ulega uszkodzeniu jest laktaza rozkładająca laktozę, potem inne enzymy. Często w badaniach śluzu jelitowego na aktywność enzymów jelitowych nie ma żadnych nieprawidłowości, jednak po podaniu produktów zawierających laktozę, cukrozę czy skrobię następują kurcze jelit, biegunka i wymioty, co może świadczyć o innych czynnikach uszkadzających mikrokosmki. W świetle jelita następuje zmiana procesu odżywiania. Zamiast substancji odżywczych przenikających do układu krwionośnego, do światła jelita dostaje się woda (co powoduje biegunkę), która wypłukuje minerały witaminy i substancje odżywcze i pozbawia organizm energii. Cukier jest wykorzystywany do produkcji energii potrzebnej do procesów fermentacyjnych namnażających się patogenów. W wyniku działania mechanizmu obronnego i wytwarzania nadmiernej ilości śluzu, powstają zaburzenia w pracy enzymów trawiennych, procesach trawienia i wchłaniania. Jest bardzo prawdopodobne, że jest to pierwszy krok do powstania owrzodzenia jelita grubego i dalszy etap niszczącej działalności glutenu.

Dieta
SCD opiera się na założeniu, że węglowodany proste, wymagające jak najmniej wysiłku, są dobrze trawione, przyswajane i nie zostawiają resztek, które mogłoby zostać zużyte do dalszego niekontrolowanego wzrostu patogenów w przewodzie pokarmowym. Są to owoce, miód, warzywa i orzechy. Kiedy z powodu braku substancji odżywczych ilość bakterii maleje, toksyny pochodzące z ich metabolizmu ulegają zmniejszeniu. Śluzówka jelita nie potrzebując już dłużej ochrony w postaci nadmiernej warstwy śluzu. Komórki zaprzestają nadmiernej jego produkcji, a rozkładanie węglowodanów wolno wraca do normy. Wchłanianie znacznie się poprawia. Kiedy przyswajane są składniki odżywcze, komórki organizmu są właściwie odżywione. Komórki odpornościowe odzyskują zdolność kontrolowania rozrostu patogenów w jelitach. Im prostsza struktura węglowodanów, tym łatwiej zostają one strawione i przyswojone. Monosacharydy (pojedyncze cząsteczki glukozy, sacharozy, fruktozy lub galaktozy) nie wymagają rozkładu przez enzymy. Na tych właśnie cukrach oparta jest ta dieta. Znajdują się one w owocach, miodzie, niektórych warzywach i jogurcie. Cukry złożone (podwójne cząsteczki (dwusacharydy: laktoza, sacharoza, maltoza i izomaltoza) oraz skrobia (polisacharydy) są zabronione w tej diecie. Niektóre skrobie okazują się być tolerowane, szczególnie zawarte w roślinach strączkowych pewne gatunki suszonej fasoli, soczewica i łuskany groch, jednakże muszą być moczone przez 10-12 godzin i kilkakrotnie płukane przed gotowaniem. Moczenie usuwa trudny do strawienia cukier i częściowo wypłukuje lektyny. Małe ilości strączkowych mogą być dodane do diety jedynie po upływie trzech miesięcy stosowania diety. Skrobie zawarte we wszystkich zbożach, ziarnach i ziemniakach należy bezwzględnie wykluczyć z jadłospisu, podobnie – syropy zbożowe, ponieważ zawierają mieszankę “krótkołańcuchowych” skrobi.
Produkty bezwzględnie zabronione w diecie
Cukier: Nie wolno jeść cukru, melasy, fruktozy, syropów ani żadnego innego przetworzonego cukru.
Warzywa: nie wolno jeść żadnych warzyw z puszki, gdyż zawierają nieznane dodatki (na przykład cukier).
Zboża: nie wolno jeść żadnych zbóż i ich produktów (mąki i chleba); kukurydzy, zbóż, ryżu; warzyw strączkowych i ziemniaków.
Mięso: nie wolno jeść żadnych mięs z puszki, wędlin, mięs przetworzonych, czyli wszystkich z dodatkami zawierającymi złożone węglowodany.
Nabiał: nie wolno pić mleka (dodawać do potraw), czekolady, serów ricotta, mozzarella, twarogu wiejskiego (farmerskiego), sera smarowanego, sera feta, jogurtów komercyjnych, śmietany.
Inne: nie wolno jeść chleba, makaronu, majonezu komercyjnego, lodów, cukierków, czekolady, margaryny, komercyjnego ketchupu, używać proszku do pieczenia, komercyjnych mieszanek orzechowych .
Produkty dozwolone

Warzywa: większość warzyw świeżych, mrożonych, surowych i gotowanych: brokuły, brukselka, kapusta, sałata, marchewka, ogórek, cukinie, pieprz, czosnek, grzyby, cebula
Mięsa: Wszystkie mięsa nieprzetworzone: wieprzowina, wołowina, drób, , baranina, króliki, ryby, małże, jajka.
Owoce: avocado, jabłka, pomidory, oliwki, brzoskwinie, banany, kokos, jagody, truskawki, maliny, borówki, wiśnie, czereśnie, owoce cytrusowe, morele, gruszki, grejpfruty, orzechy, migdały.
Inne: olej z oliwek, kokosa, słaba herbata, słaba kawa, żelatyna, musztarda, ocet, sacharyna, soki bez dodatków
W oryginalnej diecie dr Haasa występują produkty nabiałowe, jednak współczesne badania udowodniły, że kazeina, białko występujące w we wszystkich produktach mlecznych, jest powodem wytwarzania przeciwciał atakującą śluzówkę jelit tak samo jak gluten.
Specyficzna dieta węglowodanowa jest w stanie wyleczyć schorzenia zapalne przewodu pokarmowego takie jak:
• Uchyłkowość
• Celiakie
• Chorobę Leśniewskiego-Crohna
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
• Zespół jelita drażliwego
• i wiele innych problemów nie koniecznie związanych z przewodem pokarmowym
Badania i publikacje na temat Specyficznej diety węglowodanowej.

Przeszukując magazyny medyczne w nadziei na znalezienie jakiejś publikacji na temat tej wspaniałej diety znalazłam jedną notatkę
Dr. Ece Mutlu, M.D.
Rush University Medical Center Department of Gastroenterology
1725 W. Harrison St. Ste. 207
Chicago, IL 60612,
Dr. Mutlu prosi osoby cierpiące na wrzodziejące zapalenie jelita grubego i chorobę Leśniewskiego o skontaktowanie się z nim w celu uczestniczenia w klinicznych badań na temat specyficznej diety węglowodanowej.
Jest to jedyna notatka, którą znalazłam. W odróżnieniu na temat diety niskowęglowodanowej znalazłam 34 artykuły publikowane od 1926 roku do 2012.